AQ-50 puanınız ne anlama geliyor?

AQ-50, yetişkinler için en yaygın kullanılan otizm tarama anketidir ve pek çok kişi ilk adım olarak bu testi yapar. Testi bitirdiğinizde 0 ile 50 arasında bir sayı elde edersiniz. Peki 22, 29 ya da 38 puan aslında ne anlama gelir? Bu yazıda puanın nasıl hesaplandığını, eşik değerlerin nereden geldiğini ve sonucunuzu nasıl kullanabileceğinizi anlatıyoruz.

AQ-50 nereden geliyor?

Otizm Spektrum Katsayısı, Cambridge Üniversitesi’ndeki Autism Research Centre’da Simon Baron-Cohen ve ekibi tarafından geliştirildi ve 2001’de yayımlandı. Amaç, yetişkinlerin kendi başlarına doldurabilecekleri ve ne kadar otistik özelliğe sahip olduklarını gösteren kısa bir anketti. O zamandan beri yüzlerce çalışmada kullanıldı ve birçok dile çevrildi.

AQ’nun ardındaki önemli bir fikir, otistik özelliklerin herkeste bir ölçüde bulunduğudur. Herkes bir puan alır ve otistik kişiler genellikle yüksek puan alır. Bu yüzden AQ-50 kabaca nerede durduğunuzu göstermekte başarılıdır, ancak otistik olup olmadığınızı kesin olarak söyleyemez.

Puan nasıl hesaplanır?

AQ-50’de “Bir şeyleri her seferinde aynı şekilde yapmayı tercih ederim” gibi 50 ifade bulunur. “Katılıyorum”, “biraz katılıyorum”, “biraz katılmıyorum” ya da “katılmıyorum” şeklinde yanıt verirsiniz.

Her ifade ya 0 ya da 1 puan getirir. Yanıtınız otistik bir özelliğe işaret ediyorsa, tamamen ya da biraz katılmanızdan bağımsız olarak 1 puan alırsınız. İfadelerin yaklaşık yarısı, örneğin “Birinin yüzüne bakarak ne düşündüğünü ya da hissettiğini anlamak bana kolay gelir” gibi, ters yönde yazılmıştır; bu ifadelerde puanı katılmadığınızda alırsınız. Yani yanıtınızın şiddeti puanı etkilemez, yalnızca yönü etkiler.

Toplam puan ne anlama gelir?

Özgün çalışmada:

Otizm tanısı olmayan yetişkinlerin ortalama puanı 16 civarındaydı.
Otistik yetişkinlerin ortalama puanı 36 civarındaydı.
Otistik yetişkinlerin yaklaşık %80’i 32 ya da daha yüksek puan aldı; karşılaştırma grubunda bu oran yalnızca %2’ydi.

Bu nedenle 32 eşiği sıklıkla “çok sayıda otistik özellik” için kullanılır. Bir tanı kliniğine yönlendirilen kişilerle yapılan sonraki bir çalışma, kimlere kapsamlı değerlendirme önerilmesi gerektiğine karar vermede 26 eşiğinin daha başarılı olduğunu gösterdi. Bu eşik, sonradan tanı alan kişilerin çoğunu yakaladı, ancak tanı almayan birçok kişiyi de.

test-autism.com’da puanı şöyle açıklıyoruz:

0–15: otistik olma olasılığınız çok düşük. Bu puan genel nüfusun ortalamasında ya da altında.
16–24: otistik olma olasılığınız düşük. Bazı özellikleriniz var, ancak çoğu otistik kişiden daha az.
25–34: otistik olma olasılığınız yüksek. Kliniklerde kullanılan eşiğin, 32’den itibaren de özgün çalışmadaki eşiğin üzerindesiniz.
35–50: otistik olma olasılığınız çok yüksek. Bu puan otistik yetişkinlerin ortalamasında ya da üzerinde.

Beş alan

50 ifade, her birinde on ifade bulunan beş alana ayrılır ve her alan için 0 ile 10 arasında bir puan alırsınız:

Sosyal beceri: sosyal ortamları ve yeni insanlarla tanışmayı nasıl deneyimlediğiniz.
Dikkat değiştirme: odağınızı ne kadar kolay kaydırabildiğiniz ve değişikliklerle, kesintilerle nasıl başa çıktığınız.
Ayrıntılara dikkat: ayrıntıları, örüntüleri ve sayıları ne kadar fark ettiğiniz.
İletişim: sohbetler, gündelik muhabbet ve insanların ne demek istediğini anlamak.
Hayal gücü: hikâyeleri ve başkalarının niyetlerini hayal etmek.

Otistik kişiler çoğu zaman sosyal beceri, iletişim ve dikkat değiştirme alanlarında yüksek puan alır. Ayrıntılara dikkat ise özel bir durumdur: otistik olmayan pek çok kişi de, örneğin sayılarla, teknolojiyle ya da tasarımla çalışanlar, bu alanda yüksek puan alır. Dolayısıyla büyük kısmı ayrıntılara dikkatten gelen yüksek bir toplam puan, beş alanın hepsine yayılmış yüksek bir toplam puandan farklı bir anlam taşır.

Puanınızı neler etkileyebilir?

Sosyal kaygı ve depresyon, otistik olmasanız bile sosyal ifadelerin birçoğuna katılmanıza yol açabilir.
DEHB, özellikle dikkatle ilgili konularda otizmle bazı ortak özellikler taşır.
Maskeleme: özelliklerinizi gizlemeyi öğrendiyseniz, nasıl hissettiğinize değil nasıl davrandığınıza göre yanıt verip daha düşük puan alabilirsiniz. CAT-Q bunu ölçer.
Kendinizi nasıl gördüğünüz: AQ-50, kendinize nasıl baktığınıza dayanır. Genel bir izlenimle yanıt vermek yerine somut durumları düşünmek yardımcı olabilir.

Sonraki adımlar

26 ya da daha yüksek puan aldıysanız ve ifadelerde kendinizi tanıyorsanız, bir değerlendirme için doktorla konuşmanız faydalı olabilir. Önce daha kapsamlı bir tablo görmek isterseniz, çocukluğunuzu da soran RAADS-R’yi yapabilirsiniz. Yetişkin olarak otizm değerlendirmesi yaptırma rehberimizi okuyun.

AQ-50’nin bir tarama aracı olduğunu, tanı olmadığını unutmayın. Tanıyı yalnızca, geçmişinizi ve bugünkü hayatınızı kapsamlı biçimde değerlendirdikten sonra yetkin bir uzman koyabilir. Teste hazır mısınız? AQ-50’yi buradan ücretsiz yapın.