Πώς να κάνετε αξιολόγηση για αυτισμό ως ενήλικας

Όλο και περισσότεροι ενήλικες αναρωτιούνται αν μπορεί να είναι αυτιστικά άτομα, συχνά αφού διαβάσουν για τον αυτισμό, αναγνωρίσουν τον εαυτό τους στην ιστορία κάποιου άλλου ή κάνουν ένα τεστ στο διαδίκτυο. Πώς όμως γίνεται στην πράξη μια αξιολόγηση στην ενήλικη ζωή; Σε αυτόν τον οδηγό περνάμε από τα συνηθισμένα βήματα, το τι περιλαμβάνει μια αξιολόγηση και πώς μπορείτε να προετοιμαστείτε.

Γιατί να κάνετε αξιολόγηση;

Η αξιολόγηση είναι προσωπική επιλογή. Πολλοί περιγράφουν ότι η διάγνωση τους έδωσε μια εξήγηση για εμπειρίες που είχαν σε όλη τους τη ζωή. Μπορεί επίσης να σας δώσει πρόσβαση σε στήριξη και προσαρμογές στη δουλειά ή στις σπουδές, και να βοηθήσει εσάς και τους ανθρώπους γύρω σας να καταλάβετε καλύτερα τις ανάγκες σας. Άλλοι επιλέγουν να μην αξιολογηθούν ή θεωρούν ότι τους αρκεί η αυτογνωσία. Και οι δύο επιλογές είναι θεμιτές.

Βήμα 1: Καταγράψτε τις εμπειρίες σας

Πριν απευθυνθείτε σε γιατρό, βοηθά να σημειώσετε τι σας κάνει να πιστεύετε ότι μπορεί να είστε αυτιστικό άτομο. Τα συγκεκριμένα παραδείγματα είναι πιο χρήσιμα από τις γενικές περιγραφές:

• Κοινωνικές καταστάσεις: τι σας φαίνεται δύσκολο ή κουραστικό και πώς το διαχειρίζεστε;
• Ρουτίνες και ενδιαφέροντα: πώς αντιδράτε στις αλλαγές; Τι σας ενδιαφέρει έντονα;
• Αισθήσεις: υπάρχουν ήχοι, φώτα, οσμές ή υφές που σας ενοχλούν πολύ;
• Παιδική ηλικία: πώς ήσασταν ως παιδί; Είχατε φίλους; Τι έλεγαν οι δάσκαλοι για εσάς;
• Συνέπειες: πώς επηρεάζουν όλα αυτά τη δουλειά, τις σπουδές, τις σχέσεις και την υγεία σας;

Τα αποτελέσματα από ανιχνευτικά ερωτηματολόγια, όπως το AQ-50 και το RAADS-R, μπορεί επίσης να είναι χρήσιμο να τα έχετε μαζί σας. Δεν αποτελούν διάγνωση, αλλά μπορούν να δείξουν στον γιατρό γιατί ρωτάτε.

Βήμα 2: Μιλήστε με τον γιατρό σας

Στις περισσότερες χώρες, το πρώτο βήμα είναι ο γιατρός που σας παρακολουθεί ή μια άλλη υπηρεσία πρωτοβάθμιας φροντίδας. Πείτε του ότι πιστεύετε πως μπορεί να είστε αυτιστικό άτομο και ότι θα θέλατε να αξιολογηθείτε. Εξηγήστε πώς επηρεάζει την καθημερινότητά σας και δείξτε του όσα έχετε σημειώσει. Σε πολλά μέρη ο γιατρός πρέπει να σας παραπέμψει σε εξειδικευμένη υπηρεσία.

Κάποιοι αντιμετωπίζονται με δυσπιστία, ιδίως αν έχουν δουλειά, οικογένεια ή φαινομενικά καλές κοινωνικές δεξιότητες. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να βοηθήσει να περιγράψετε τι σας κοστίζει να ανταποκρίνεστε στην καθημερινότητα ή να ρωτήσετε τι χρειάζεται για να σας παραπέμψει. Μπορείτε επίσης να ζητήσετε δεύτερη γνώμη.

Βήμα 3: Η αξιολόγηση

Η αξιολόγηση για αυτισμό σε ενήλικες γίνεται συνήθως από ψυχίατρο, ψυχολόγο ή διεπιστημονική ομάδα. Συχνά χρειάζονται αρκετές συναντήσεις και μπορεί να περιλαμβάνει:

• Συνεντεύξεις για την τωρινή σας ζωή, το ιστορικό σας και τις δυσκολίες σας.
• Πληροφορίες για την παιδική σας ηλικία, κατά προτίμηση από έναν γονιό ή κάποιον άλλον που σας ήξερε από παιδί. Παλιοί σχολικοί έλεγχοι μπορούν επίσης να βοηθήσουν.
• Ερωτηματολόγια που συμπληρώνετε εσείς και μερικές φορές άνθρωποι από το κοντινό σας περιβάλλον.
• Δομημένη παρατήρηση, κατά την οποία ο επαγγελματίας βλέπει πώς επικοινωνείτε και αλληλεπιδράτε σε συγκεκριμένες δραστηριότητες.
• Αξιολόγηση άλλων καταστάσεων, όπως ΔΕΠΥ, άγχος ή κατάθλιψη, που μπορεί να συνυπάρχουν με τον αυτισμό ή να εξηγούν μέρος των ίδιων δυσκολιών.

Στο τέλος ενημερώνεστε για το συμπέρασμα, συχνά με γραπτή έκθεση. Αν λάβετε διάγνωση, η έκθεση συνήθως περιγράφει τα δυνατά σας σημεία και τις δυσκολίες σας, καθώς και τι είδους στήριξη μπορεί να βοηθήσει.

Χρόνοι αναμονής και ιδιωτική αξιολόγηση

Σε πολλές χώρες, ο χρόνος αναμονής για μια δημόσια χρηματοδοτούμενη αξιολόγηση ενηλίκων είναι μεγάλος, μερικές φορές αρκετά χρόνια. Κάποιοι επιλέγουν ιδιωτική αξιολόγηση για να εξεταστούν νωρίτερα. Αν το κάνετε, βεβαιωθείτε ότι ο επαγγελματίας που σας αξιολογεί έχει τα κατάλληλα προσόντα και εμπειρία στον αυτισμό σε ενήλικες, και μάθετε αν η διάγνωση θα γίνει δεκτή από το σύστημα υγείας, το εκπαιδευτικό σας ίδρυμα ή τον εργοδότη σας.

Από πού να ξεκινήσετε στην Ελλάδα και στην Κύπρο

Στην Ελλάδα μπορείτε συνήθως να ξεκινήσετε από τον προσωπικό σας γιατρό ή να απευθυνθείτε απευθείας σε ψυχίατρο. Στο δημόσιο σύστημα, η αξιολόγηση γίνεται συνήθως στα εξωτερικά ιατρεία ψυχιατρικών κλινικών δημόσιων και πανεπιστημιακών νοσοκομείων ή σε κέντρα ψυχικής υγείας, αν και οι υπηρεσίες με εμπειρία στον αυτισμό ενηλίκων είναι λίγες και βρίσκονται κυρίως στις μεγάλες πόλεις.

Πολλοί απευθύνονται σε ιδιώτη ψυχίατρο ή κλινικό ψυχολόγο· ρωτήστε από πριν αν έχουν εμπειρία στην αξιολόγηση ενηλίκων για αυτισμό. Στην Κύπρο, στο πλαίσιο του ΓεΣΥ, το πρώτο βήμα είναι συνήθως ο προσωπικός σας γιατρός, που μπορεί να σας παραπέμψει σε ψυχίατρο.

Μετά την αξιολόγηση

Όποιο κι αν είναι το συμπέρασμα, μια αξιολόγηση μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε καλύτερα τον εαυτό σας. Αν λάβετε διάγνωση, μπορεί να βοηθήσει να διαβάσετε για τον αυτισμό, να βρείτε άλλα αυτιστικά ενήλικα άτομα για να μιλήσετε και να σκεφτείτε ποιες προσαρμογές θα έκαναν την καθημερινότητα πιο εύκολη. Αν δεν λάβετε διάγνωση, η αξιολόγηση μπορεί παρ’ όλα αυτά να έχει δείξει άλλες εξηγήσεις για τις δυσκολίες σας και βοήθεια που σας ταιριάζει καλύτερα.

Θέλετε να ξεκινήσετε με ένα ανιχνευτικό τεστ; Κάντε δωρεάν το AQ-50, το RAADS-R ή το CAT-Q.