Hoe krijg je als volwassene een autismeonderzoek?

Steeds meer volwassenen vragen zich af of ze misschien autistisch zijn, vaak nadat ze over autisme hebben gelezen, zichzelf in het verhaal van iemand anders herkenden of een online test hebben gedaan. Maar hoe word je als volwassene eigenlijk onderzocht? In deze gids lopen we de gebruikelijke stappen door, vertellen we wat een onderzoek inhoudt en hoe je je kunt voorbereiden.

Waarom een onderzoek?

Of je je laat onderzoeken, is een persoonlijke keuze. Veel mensen vertellen dat een diagnose hun een verklaring gaf voor ervaringen die ze hun hele leven al hadden. Een diagnose kan ook toegang geven tot ondersteuning en aanpassingen op je werk of in je opleiding, en jou en de mensen om je heen helpen je behoeften beter te begrijpen. Anderen kiezen ervoor zich niet te laten onderzoeken, of vinden dat zelfkennis genoeg is. Beide keuzes zijn even geldig.

Stap 1: Breng je ervaringen in kaart

Voordat je contact opneemt met een arts, helpt het om op te schrijven waarom je denkt dat je misschien autistisch bent. Concrete voorbeelden zijn nuttiger dan algemene beschrijvingen:

• Sociale situaties: wat vind je moeilijk of vermoeiend, en hoe ga je daarmee om?
• Routines en interesses: hoe reageer je op veranderingen? Waar ben je intens in geïnteresseerd?
• Zintuigen: zijn er geluiden, lichten, geuren of structuren waar je veel last van hebt?
• Kindertijd: hoe was je als kind? Had je vrienden? Wat zeiden leraren over je?
• Gevolgen: welke invloed hebben deze dingen op je werk, opleiding, relaties en gezondheid?

Ook resultaten van screeningsvragenlijsten zoals de AQ-50 en de RAADS-R zijn handig om mee te nemen. Ze zijn geen diagnose, maar ze kunnen de arts laten zien waarom je om een onderzoek vraagt.

Stap 2: Praat met je huisarts

In de meeste landen is de eerste stap je huisarts of een andere eerstelijnsvoorziening. Vertel dat je denkt dat je misschien autistisch bent en dat je graag onderzocht wilt worden. Leg uit welke invloed het op je dagelijks leven heeft, en laat zien wat je hebt opgeschreven. Op veel plaatsen moet de huisarts je doorverwijzen naar een gespecialiseerde zorgverlener.

Sommige mensen stuiten op scepsis, vooral als ze een baan, een gezin of ogenschijnlijk goede sociale vaardigheden hebben. Leg dan uit wat het je kost om het dagelijks leven vol te houden, of vraag wat er nodig is voor een verwijzing. Je kunt ook om een second opinion vragen.

Stap 3: Het onderzoek

Een autismeonderzoek bij volwassenen wordt meestal gedaan door een psychiater, een psycholoog of een team met verschillende disciplines. Het beslaat vaak meerdere afspraken en kan bestaan uit:

• Gesprekken over je huidige leven, je voorgeschiedenis en je moeilijkheden.
• Informatie over je kindertijd, het liefst van een ouder of iemand anders die je als kind kende. Ook oude schoolrapporten kunnen helpen.
• Vragenlijsten die jij en soms mensen uit je omgeving invullen.
• Gestructureerde observatie, waarbij de professional bij bepaalde opdrachten kijkt hoe je communiceert en contact maakt.
• Onderzoek naar andere aandoeningen zoals ADHD, angst of depressie, die naast autisme kunnen bestaan of een deel van dezelfde moeilijkheden kunnen verklaren.

Aan het eind krijg je een terugkoppeling over de conclusie, vaak met een schriftelijk verslag. Krijg je een diagnose, dan beschrijft het verslag meestal je sterke kanten en uitdagingen, en welke ondersteuning kan helpen.

Wachttijden en particuliere onderzoeken

In veel landen is de wachttijd voor een vergoed onderzoek bij volwassenen lang, soms meerdere jaren. Sommige mensen kiezen voor een particulier onderzoek om sneller aan de beurt te zijn. Doe je dat, controleer dan of degene die je onderzoekt bevoegd is en ervaring heeft met autisme bij volwassenen, en ga na of de diagnose wordt erkend door je zorgverzekeraar, school of werkgever.

Waar begin je in Nederland en België?

In Nederland begin je meestal bij je huisarts, soms via de praktijkondersteuner ggz (POH-ggz). Denkt de huisarts dat een onderzoek zinvol is, dan kan hij of zij je doorverwijzen naar de specialistische ggz, vaak naar een team of instelling die gespecialiseerd is in autisme bij volwassenen. Met een verwijzing wordt het onderzoek doorgaans vergoed vanuit de basisverzekering, al kan je eigen risico meetellen.

In België is de huisarts ook een goed beginpunt, maar je kunt vaak ook rechtstreeks contact opnemen met een psychiater of psycholoog. Diagnostiek bij volwassenen gebeurt meestal door een psychiater, een psycholoog of een multidisciplinair team, bijvoorbeeld in een gespecialiseerd centrum. Vraag vooraf bij je ziekenfonds na welke kosten worden terugbetaald, want dat verschilt per situatie.

Na het onderzoek

Wat de conclusie ook is, een onderzoek kan je helpen jezelf beter te begrijpen. Krijg je een diagnose, dan kan het helpen om over autisme te lezen, andere autistische volwassenen te zoeken om mee te praten en na te denken over aanpassingen die je dagelijks leven makkelijker kunnen maken. Krijg je geen diagnose, dan heeft het onderzoek misschien toch andere verklaringen voor je moeilijkheden aangewezen, en hulp die beter past.

Wil je beginnen met een screening? Doe gratis de AQ-50, de RAADS-R of de CAT-Q.