چطور در بزرگسالی برای اوتیسم ارزیابی شویم
4 دقیقه مطالعه جدید
بزرگسالان بیشتر و بیشتری از خود می‌پرسند که آیا ممکن است اوتیستیک باشند، اغلب پس از خواندن دربارهٔ اوتیسم، دیدن خودشان در داستان کسی دیگر یا انجام یک تست آنلاین. اما در بزرگسالی واقعاً چطور می‌شود ارزیابی شد؟ در این راهنما مراحل معمول، آنچه ارزیابی شامل می‌شود و راه‌های آماده شدن برای آن را مرور می‌کنیم.
چرا ارزیابی شویم؟
ارزیابی شدن یک انتخاب شخصی است. بسیاری می‌گویند تشخیص برایشان توضیحی برای تجربه‌هایی بوده که تمام عمر داشته‌اند. تشخیص همچنین می‌تواند راه دسترسی به حمایت و تطبیق‌هایی در محل کار یا تحصیل را باز کند و به شما و اطرافیانتان کمک کند نیازهایتان را بهتر بفهمید. برخی هم تصمیم می‌گیرند ارزیابی نشوند، یا خودشناسی را کافی می‌دانند. هر دو انتخاب معتبرند.
گام اول: تجربه‌هایتان را جمع‌آوری کنید
پیش از اینکه به پزشک مراجعه کنید، بهتر است بنویسید چه چیزهایی باعث می‌شود فکر کنید ممکن است اوتیستیک باشید. مثال‌های مشخص مفیدتر از توصیف‌های کلی‌اند:
- موقعیت‌های اجتماعی: چه چیزهایی برایتان دشوار یا خسته‌کننده است و چطور با آن‌ها کنار می‌آیید؟
- روال‌ها و علایق: به تغییرها چه واکنشی نشان می‌دهید؟ به چه چیزهایی علاقهٔ شدید دارید؟
- حواس: آیا صداها، نورها، بوها یا بافت‌هایی هست که خیلی آزارتان می‌دهد؟
- کودکی: در کودکی چطور بودید؟ دوست داشتید؟ معلم‌ها دربارهٔ شما چه می‌گفتند؟
- پیامدها: این موارد چه اثری بر کار، تحصیل، روابط و سلامت شما دارند؟
همراه بردن نتیجهٔ پرسش‌نامه‌های غربالگری مثل AQ-50 و RAADS-R هم می‌تواند مفید باشد. این نتایج تشخیص نیستند، اما می‌توانند به پزشک نشان دهند چرا این درخواست را دارید.
گام دوم: با پزشکتان صحبت کنید
در بیشتر کشورها اولین قدم، پزشک همیشگی شما یا یکی دیگر از خدمات مراقبت‌های اولیه است. بگویید فکر می‌کنید ممکن است اوتیستیک باشید و می‌خواهید ارزیابی شوید. توضیح دهید این موضوع چه اثری بر زندگی روزمره‌تان دارد و یادداشت‌هایتان را نشانش دهید. در بسیاری از جاها پزشک باید شما را به یک مرکز تخصصی ارجاع دهد.
برخی با تردید و ناباوری روبه‌رو می‌شوند، به‌ویژه اگر شغل، خانواده یا مهارت‌های اجتماعی ظاهراً خوبی داشته باشند. در این صورت شاید کمک کند توضیح دهید از پس زندگی روزمره برآمدن چه هزینه‌ای برایتان دارد، یا بپرسید برای ارجاع شدن چه لازم است. می‌توانید نظر دوم هم بخواهید.
گام سوم: ارزیابی
ارزیابی اوتیسم در بزرگسالان را معمولاً یک روان‌پزشک، یک روان‌شناس یا تیمی از چند تخصص انجام می‌دهد. این ارزیابی اغلب چند جلسه طول می‌کشد و ممکن است شامل این موارد باشد:
- مصاحبه دربارهٔ زندگی فعلی، سابقه و دشواری‌هایتان.
- اطلاعاتی دربارهٔ کودکی‌تان، ترجیحاً از پدر یا مادر یا کسی دیگر که شما را در کودکی می‌شناخت. کارنامه‌های قدیمی مدرسه هم می‌تواند کمک کند.
- پرسش‌نامه‌هایی که خودتان و گاهی نزدیکانتان پر می‌کنید.
- مشاهدهٔ ساختاریافته، که در آن متخصص می‌بیند در انجام کارهای مشخص چطور ارتباط برقرار می‌کنید و با دیگران تعامل دارید.
- بررسی مشکلات دیگر مثل ADHD، اضطراب یا افسردگی، که ممکن است در کنار اوتیسم وجود داشته باشند یا بخشی از همان دشواری‌ها را توضیح دهند.
در پایان، نتیجه را برایتان توضیح می‌دهند و اغلب گزارشی کتبی هم می‌گیرید. اگر تشخیص اوتیسم بگیرید، گزارش معمولاً توانایی‌ها و چالش‌های شما و نوع حمایتی را که ممکن است کمک کند توصیف می‌کند.
زمان انتظار و ارزیابی خصوصی
در بسیاری از کشورها زمان انتظار برای ارزیابی بزرگسالان در خدمات دولتی طولانی است، گاهی چند سال. برخی ارزیابی خصوصی را انتخاب می‌کنند تا زودتر ارزیابی شوند. اگر چنین کنید، مطمئن شوید کسی که شما را ارزیابی می‌کند صلاحیت لازم و تجربه در زمینهٔ اوتیسم در بزرگسالان را دارد، و بپرسید که آیا تشخیص او مورد پذیرش نظام سلامت، محل تحصیل یا کارفرمایتان خواهد بود.
از کجا در ایران شروع کنیم
در ایران بسیاری از بزرگسالان مستقیماً به روان‌پزشک یا روان‌شناس بالینی مراجعه می‌کنند. اگر پزشک خانواده دارید، می‌توانید از او هم شروع کنید تا شما را به روان‌پزشک یا مرکز تخصصی ارجاع دهد. تشخیص نهایی را معمولاً روان‌پزشک می‌دهد، اغلب با کمک ارزیابی‌ها و آزمون‌هایی که روان‌شناس بالینی انجام می‌دهد.
بیشتر خدمات تخصصی اوتیسم در ایران بر کودکان متمرکزند و پیدا کردن متخصصی که تجربهٔ ارزیابی بزرگسالان را داشته باشد ممکن است زمان ببرد، به‌ویژه بیرون از شهرهای بزرگ. پیش از نوبت گرفتن بپرسید که آیا متخصص بزرگسالان را هم ارزیابی می‌کند، و از بیمهٔ پایه یا تکمیلی‌تان بپرسید چه بخشی از هزینه‌ها را پوشش می‌دهد.
پس از ارزیابی
نتیجه هر چه باشد، ارزیابی می‌تواند شناخت بهتری از خودتان به شما بدهد. اگر تشخیص اوتیسم گرفتید، شاید خواندن دربارهٔ اوتیسم، پیدا کردن بزرگسالان اوتیستیک دیگر برای گفت‌وگو و فکر کردن به تطبیق‌هایی که زندگی روزمره را آسان‌تر می‌کنند مفید باشد. اگر تشخیص نگرفتید، ممکن است ارزیابی باز هم توضیح‌های دیگری برای دشواری‌هایتان و کمکی متناسب‌تر با شرایطتان نشان داده باشد.
می‌خواهید با یک غربالگری شروع کنید؟ تست AQ-50، RAADS-R یا CAT-Q را رایگان انجام دهید.