วิธีเข้ารับการประเมินภาวะออทิซึมในวัยผู้ใหญ่

ผู้ใหญ่จำนวนมากขึ้นเรื่อย ๆ เริ่มสงสัยว่าตัวเองอาจมีภาวะออทิซึม ซึ่งมักเกิดหลังจากได้อ่านเรื่องภาวะออทิซึม เห็นตัวเองในเรื่องราวของคนอื่น หรือได้ลองทำแบบทดสอบออนไลน์ แต่ในวัยผู้ใหญ่ จะเข้ารับการประเมินได้อย่างไร? ในคู่มือนี้ เราจะพาไปดูขั้นตอนทั่วไป สิ่งที่การประเมินประกอบด้วย และวิธีเตรียมตัว

ทำไมจึงควรเข้ารับการประเมิน?

การเข้ารับการประเมินเป็นการตัดสินใจส่วนตัว หลายคนเล่าว่าการวินิจฉัยช่วยให้เข้าใจประสบการณ์ที่เจอมาตลอดชีวิต การวินิจฉัยยังช่วยให้คุณเข้าถึงความช่วยเหลือและการปรับสภาพแวดล้อมในที่ทำงานหรือสถานศึกษา และช่วยให้ทั้งตัวคุณและคนรอบข้างเข้าใจความต้องการของคุณได้ดีขึ้น บางคนเลือกที่จะไม่เข้ารับการประเมิน หรือรู้สึกว่าการรู้จักตัวเองก็เพียงพอแล้ว ทั้งสองทางเป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผล

ขั้นที่ 1: รวบรวมประสบการณ์ของคุณ

ก่อนติดต่อแพทย์ การจดสิ่งที่ทำให้คุณคิดว่าตัวเองอาจมีภาวะออทิซึมจะช่วยได้มาก ตัวอย่างที่เจาะจงมีประโยชน์มากกว่าคำอธิบายกว้าง ๆ

• สถานการณ์ทางสังคม: อะไรที่คุณรู้สึกว่ายากหรือเหนื่อย และคุณรับมืออย่างไร?
• กิจวัตรและความสนใจ: คุณมีปฏิกิริยาอย่างไรต่อการเปลี่ยนแปลง? คุณสนใจอะไรอย่างเข้มข้น?
• ประสาทสัมผัส: มีเสียง แสง กลิ่น หรือพื้นผิวไหนที่รบกวนคุณมากไหม?
• วัยเด็ก: ตอนเด็กคุณเป็นอย่างไร? มีเพื่อนไหม? ครูพูดถึงคุณว่าอย่างไร?
• ผลกระทบ: สิ่งเหล่านี้ส่งผลต่อการทำงาน การเรียน ความสัมพันธ์ และสุขภาพของคุณอย่างไร?

ผลจากแบบสอบถามคัดกรองอย่าง AQ-50 และ RAADS-R ก็มีประโยชน์ที่จะนำไปด้วย ผลเหล่านี้ไม่ใช่การวินิจฉัย แต่ช่วยให้แพทย์เห็นว่าทำไมคุณจึงขอรับการประเมิน

ขั้นที่ 2: ปรึกษาแพทย์

ในประเทศส่วนใหญ่ ขั้นแรกคือแพทย์ประจำตัวหรือหน่วยบริการปฐมภูมิอื่น ๆ บอกแพทย์ว่าคุณคิดว่าตัวเองอาจมีภาวะออทิซึมและอยากเข้ารับการประเมิน อธิบายว่าสิ่งนี้ส่งผลต่อชีวิตประจำวันของคุณอย่างไร และให้แพทย์ดูสิ่งที่คุณจดไว้ ในหลายที่ แพทย์จำเป็นต้องส่งตัวคุณไปยังหน่วยบริการเฉพาะทาง

บางคนเจอกับความไม่เชื่อ โดยเฉพาะถ้ามีงานทำ มีครอบครัว หรือดูมีทักษะทางสังคมดีจากภายนอก ในกรณีนี้ การอธิบายว่าคุณต้องแลกกับอะไรบ้างเพื่อใช้ชีวิตประจำวันให้ได้ หรือถามว่าต้องมีอะไรบ้างจึงจะได้รับการส่งตัว อาจช่วยได้ คุณยังขอความเห็นจากแพทย์คนที่สองได้ด้วย

ขั้นที่ 3: การประเมิน

การประเมินภาวะออทิซึมในผู้ใหญ่มักทำโดยจิตแพทย์ นักจิตวิทยา หรือทีมสหวิชาชีพ ซึ่งมักต้องนัดหลายครั้ง และอาจประกอบด้วย

• การสัมภาษณ์ เกี่ยวกับชีวิตปัจจุบัน ประวัติความเป็นมา และความยากลำบากของคุณ
• ข้อมูลเกี่ยวกับวัยเด็ก ควรได้จากพ่อแม่หรือคนอื่นที่รู้จักคุณตั้งแต่เด็ก สมุดพกหรือรายงานผลการเรียนเก่า ๆ ก็ช่วยได้
• แบบสอบถาม ที่คุณกรอก และบางครั้งคนใกล้ชิดก็กรอกด้วย
• การสังเกตแบบมีโครงสร้าง ซึ่งผู้เชี่ยวชาญจะดูว่าคุณสื่อสารและมีปฏิสัมพันธ์อย่างไรในกิจกรรมที่กำหนด
• การประเมินภาวะอื่น เช่น สมาธิสั้น (ADHD) ความวิตกกังวล หรือภาวะซึมเศร้า ซึ่งอาจเกิดร่วมกับภาวะออทิซึม หรืออธิบายความยากลำบากบางอย่างที่คล้ายกันได้

เมื่อเสร็จสิ้น คุณจะได้รับคำอธิบายผลสรุป ซึ่งมักมาพร้อมรายงานเป็นลายลักษณ์อักษร ถ้าคุณได้รับการวินิจฉัย รายงานมักบรรยายจุดแข็งและความท้าทายของคุณ รวมถึงความช่วยเหลือแบบไหนที่อาจเป็นประโยชน์

ระยะเวลารอและการประเมินแบบเอกชน

ในหลายประเทศ การรอรับการประเมินสำหรับผู้ใหญ่ในระบบที่รัฐสนับสนุนใช้เวลานาน บางครั้งนานหลายปี บางคนจึงเลือกการประเมินแบบเอกชนเพื่อให้ได้เร็วขึ้น ถ้าคุณเลือกทางนี้ ควรตรวจสอบว่าผู้ประเมินมีคุณสมบัติและประสบการณ์เรื่องภาวะออทิซึมในผู้ใหญ่ และหาข้อมูลว่าการวินิจฉัยนั้นจะได้รับการยอมรับจากหน่วยบริการสุขภาพ สถานศึกษา หรือนายจ้างของคุณหรือไม่

เริ่มต้นที่ไหนในประเทศไทย

ในประเทศไทย ผู้ใหญ่มักเริ่มจากการพบจิตแพทย์ที่แผนกจิตเวชของโรงพยาบาลรัฐหรือโรงพยาบาลเอกชน ถ้าใช้สิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า (บัตรทอง) หรือสิทธิประกันสังคม โดยทั่วไปมักต้องเริ่มที่หน่วยบริการตามสิทธิ์ก่อน แล้วขอใบส่งตัวไปยังโรงพยาบาลที่มีจิตแพทย์

การประเมินภาวะออทิซึมในผู้ใหญ่ยังมีให้บริการไม่มากนัก และมักอยู่ในโรงพยาบาลขนาดใหญ่ เช่น โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยหรือโรงพยาบาลจิตเวช โดยเฉพาะในกรุงเทพฯ และเมืองใหญ่ การประเมินมักทำโดยจิตแพทย์ร่วมกับนักจิตวิทยาคลินิก ควรสอบถามล่วงหน้าว่าที่นั่นประเมินผู้ใหญ่หรือไม่ และสิทธิการรักษาของคุณครอบคลุมแค่ไหน

หลังการประเมิน

ไม่ว่าผลสรุปจะเป็นอย่างไร การประเมินช่วยให้คุณเข้าใจตัวเองได้ดีขึ้น ถ้าคุณได้รับการวินิจฉัย การอ่านเรื่องภาวะออทิซึม การหาผู้ใหญ่ที่มีภาวะออทิซึมคนอื่น ๆ ไว้พูดคุย และการคิดว่าการปรับเปลี่ยนแบบไหนจะทำให้ชีวิตประจำวันง่ายขึ้น อาจเป็นประโยชน์ ถ้าคุณไม่ได้รับการวินิจฉัย การประเมินก็อาจชี้ให้เห็นคำอธิบายอื่นของความยากลำบากที่คุณเจอ และความช่วยเหลือที่เหมาะกับคุณมากกว่า

อยากเริ่มจากการคัดกรองไหม? ทำ AQ-50, RAADS-R หรือ CAT-Q ได้ฟรี