Maskowanie autyzmu: czym jest i jak mierzy je CAT-Q

Wiele osób autystycznych opowiada, że wkłada mnóstwo energii w to, by wyglądać „normalnie”: naśladuje innych, ćwiczy rozmowy i ukrywa to, co jest dla niej naturalne. Nazywa się to maskowaniem albo kamuflowaniem. Przez nie autyzm bywa trudny do zauważenia z zewnątrz, zarówno dla innych, jak i czasem dla samej osoby. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest maskowanie, dlaczego ludzie maskują, ile to kosztuje i jak mierzy to kwestionariusz CAT-Q.

Czym jest maskowanie?

Maskowanie oznacza ukrywanie cech autystycznych lub stosowanie strategii, które pomagają dopasować się do otoczenia. Badacze często używają słowa „kamuflowanie”, które obejmuje trzy rzeczy:

Maskowanie: ukrywanie cech i pokazywanie bardziej akceptowanej społecznie wersji siebie, na przykład przez wymuszanie kontaktu wzrokowego, kontrolowanie mimiki albo powstrzymywanie powtarzalnych ruchów.
Kompensacja: korzystanie z wyuczonych strategii, które wyrównują trudności społeczne, na przykład gotowych scenariuszy do small talku, zasad wyniesionych z filmów i książek albo analizowania rozmów po fakcie.
Asymilacja: próby wtopienia się w otoczenie, często przez granie roli, nawet jeśli wydaje się to nienaturalne.

Maskowanie może być świadome albo tak automatyczne, że dana osoba ledwie je zauważa. Wiele osób zaczyna już w dzieciństwie, gdy przekonuje się, że ich naturalny sposób bycia prowadzi do przezwisk, dokuczania albo upomnień.

Dlaczego ludzie maskują?

W badaniach dorosłe osoby autystyczne podają wiele powodów: chcą zdobyć i utrzymać przyjaciół, poradzić sobie w szkole i w pracy, uniknąć prześladowania lub wykluczenia i nie wyróżniać się. Wiele z nich mówi, że maskuje, by czuć się bezpiecznie. Na krótką metę maskowanie może działać i jest zrozumiałą reakcją na świat, który nie jest urządzony z myślą o osobach autystycznych.

Ile kosztuje maskowanie?

Maskowanie pochłania mnóstwo energii. Wiele osób opisuje całkowite wyczerpanie po sytuacjach towarzyskich, które z zewnątrz wyglądają na zupełnie łatwe. Badania wiążą intensywne kamuflowanie z:

wyczerpaniem i tym, co wiele osób autystycznych nazywa autystycznym wypaleniem
lękiem i depresją
poczuciem, że nikt nie wie, kim naprawdę jesteś, albo utratą kontaktu z sobą
późną diagnozą albo błędną diagnozą

Ostatni punkt jest ważny. Ponieważ maskowanie ukrywa cechy, wiele osób, zwłaszcza kobiet, najpierw diagnozuje się w kierunku czegoś innego, na przykład lęku, depresji albo zaburzeń odżywiania. Niektóre zostają rozpoznane jako osoby autystyczne dopiero w dorosłości, często po latach poczucia inności bez znajomości jego przyczyny. Więcej przeczytasz w naszym artykule o autyzmie u kobiet i dziewcząt.

Jak CAT-Q mierzy maskowanie

Kwestionariusz kamuflowania cech autystycznych (Camouflaging Autistic Traits Questionnaire, CAT-Q) opracowali Laura Hull, William Mandy i współpracownicy, a opublikowano go w 2019 roku. Opiera się na wywiadach, w których dorosłe osoby autystyczne opisywały własne kamuflowanie. Ma 25 stwierdzeń, na przykład „Mam opracowany scenariusz, którego trzymam się w sytuacjach towarzyskich” i „Kontroluję swoją mowę ciała lub mimikę, żeby sprawiać wrażenie osoby zrelaksowanej”.

Odpowiadasz na skali od 1 („zdecydowanie się nie zgadzam”) do 7 („zdecydowanie się zgadzam”). Pięć stwierdzeń punktuje się odwrotnie. Wynik ogólny mieści się w przedziale od 25 do 175, a do tego dostajesz wynik w każdym z trzech obszarów: kompensacji, maskowaniu i asymilacji.

Jak czytać wynik CAT-Q

CAT-Q nie ma oficjalnego progu. Wyższy wynik oznacza po prostu więcej kamuflowania. W pierwotnym badaniu dorosłe osoby autystyczne zgłaszały średnio więcej kamuflowania niż osoby nieautystyczne, ale wyniki obu grup częściowo się pokrywały. Na test-autism.com stosujemy orientacyjnie takie przedziały:

25–79: bardzo mało prawdopodobne, że kamuflujesz cechy autystyczne
80–99: mało prawdopodobne, że kamuflujesz cechy autystyczne
100–119: prawdopodobne, że kamuflujesz cechy autystyczne
120 i więcej: bardzo prawdopodobne, że kamuflujesz cechy autystyczne

CAT-Q nie mówi, czy masz autyzm. Wiele osób nieautystycznych też dostosowuje się, by pasować do innych, na przykład osoby z fobią społeczną. Wynik jest najbardziej przydatny w połączeniu z kwestionariuszem, który mierzy cechy autystyczne, takim jak AQ-50 czy RAADS-R. Jeśli masz w nich umiarkowany wynik, a w CAT-Q wysoki, może to sygnalizować, że twoje cechy są ukryte i że kwestionariusz przesiewowy je zaniża.

Jeśli rozpoznajesz w tym siebie

Uświadomienie sobie, że maskujesz, może przynieść ulgę, ale też przytłoczyć. Oto kilka rzeczy, które wielu osobom pomagają:

Zauważaj, kiedy maskujesz, i jak się potem czujesz. Które sytuacje wyczerpują cię najbardziej?
Planuj czas na regenerację po wymagających sytuacjach towarzyskich.
Znajdź miejsca, w których możesz zdjąć maskę, wśród ludzi, przy których czujesz się bezpiecznie, albo w społecznościach osób autystycznych.
Porozmawiaj ze specjalistą, jeśli czujesz wyczerpanie, lęk lub przygnębienie albo jeśli chcesz przejść diagnozę w kierunku autyzmu. Powiedz, że maskujesz, bo może to wpływać na to, jak cię odbierają. Przeczytaj nasz poradnik o tym, jak przejść diagnozę autyzmu w dorosłości.

Ciekawi cię, jak bardzo kamuflujesz? Zrób bezpłatnie test CAT-Q tutaj.